Edebi Sanatlar Hakkında Tüm Bilgiler

Edebi Sanatlar

içerik

Daha çok şiir türünde karşımıza çıkan edebi sanatlar, sanatçılar tarafından sözü daha etkili kılmak, sözcükteki anlam derinliğini arttırmak, söyleyişi güzelleştirmek için başvurulan bir yoldur. Öyle ki divan edebiyatında söz sanatlarını kullanmak bir ustalık kabul edilmiş, şairin başarısının bir ölçüsü sayılmıştır.

Bir bölümü söyleyişe, bir bölümü anlama dayalı olan edebi sanatların başlıcaları şunlardır:

TEŞBİH (BENZETME):
Sözü etkili kılabilmek için aralarında ilgi bulunan iki şeyden nitelikçe zayıfın kuwetliye benzetildiği sanattır.
Bir teşbihte dört öge bulunur:
a) Benzeyen
b) Benzetilen (Kendisine benzetilen)
c) Benzetme yönü
d) Benzetme edatı
Benzeyen ve benzetilen, leşbihin ana unsurlarıdır; benzetme yönü ve benzetme edatı ise teşbihin yardımcı unsurlarıdır.
– “Kuşlar gibi hür çocuklar vardı gönül ülkesinde” dize-
sinde dört ögenin de kullanıldığı bir teşbihe yer verilmiştir.

Benzeyen: Çocuklar
Benzetilen: kuşiar
Benzetme yönü: hÜrlük
Benzetme edatı: gibi
Bu dizede çocuklar, hür olmaları yönüyle kuşlara ben-
zetilmiştir.
Teşblh, benzetme ögelerinin birinin ya da ikisinin kullanılıp kullanılmamasına göre dörde ayrılır:
a) Tam Teşbih (Ayrıntılı Benzetme):
Tam teşbihte, benzetmenin dört unsuru da vardır.
“Yüzlerdeki çizgiler birer ayet gibi derinleşti” dizesinde:
Benzeyen: Çizgiler
Kendisine benzetilen: ayet
Benzetme yönü: derinleşmek
Benzetme edatı: gibi

b) Kısaltılmış Benzetme:

Benzetme yönü bulunmayan teşbih çeşididir.

“Arkadaşım bir tilki gibidir”

Yukarıdaki cümlede “arkadaş” benzeyen, tilki kendisine benzetilen, gibi de benzetme edatıdır. Bu cümlede benzetme yönü kurnazlıktır.

c) Pekiştirilmiş Benzetme:
Benzetme edatı bulunmayan teşblh çeşldidir.
“Yalnız bu katta mümkün olur daimi uçuş
Her hamlesiyle ruh. o çelikten kanatlı kuş”

Bu dizelerde ruh, benzeyen; çelik kanatlı kuş, kendisi-
ne benzetilen; uçuş(uçma) benzetme yönüdür. Dizelerde
benzetme edatı yoktur.
d) Teşbih-i Beliğ (Güzel Benzetme):
Bir teşbihte “benzeyen” ve “kendisine benzetilen” bulunur, “benzetme edatı” ve “benzetme yönü” bulunmazsa
bu tür teşbihlere “teşbih-i beliğ” (güzel benzetme) denir.
“Bu şehirde bir mezarlıktır zaman
Şairler dolaşır içinde saf saf”
Bu dizelerde zaman, benzeyen; mezarlık, kendisine
benzetilendir. Dizelerde benzetme yönü ve benzetme eda-
tı kullanılmamıştır.
2. İSTİARE (EĞRETİLEME / DEYİM AKTARMASl):
Teşbihin iki temel unsurundan yalnız biriyle yapılan ben-
zetmelere denir. Iki çeşit istiare vardır:

a) Açık İstiare: Teşbihin iki ana unsurundan yalnızca kendisine benzetilenin bulunduğu istiaredir. Açık istiarelerde benzeyen yoktur.

“Kurban olam, kurban olam Beşikte yatan kuzuya”
Bu dizelerde anlatılan (beşikte yatan) bebekt’ır. Fakat bebek (benzeyen) söylenmemiş, sadece kendisine benzetilen kuzu söylenmiştir.