Ziya Gökalp Kimdir?

Ziya Gökalp, Türkçülük ve İslam üzerinde insanlar üzerinde büyük etki uyandırmış Türk şair, yazar, millet vekili ve toplum bilimcidir.

1448437879079 Ziya Gökalp 23 Mart 1876’da Diyarbakır’ın Çermik ilçesinde dünyaya gözlerini açtı. Aslen Suriyeli Türkmenlerdendir.  Bazı kaynaklarda Ziya Gökalp’in Kürt veya Zaza olduğu yönünde bilgiler olduğu söylemektedir.  Babası olan Mehmet Tevfik efendi Evrak memuru olarak Vilayette çalışmaktaydı. Annesi ise Pirinçcizade ailesinden Zeliha hanımdır. Ziya Gökalp, eğitimine Diyarbakır’da ilk olarak başladı. Daha sonra 1886 yılında Mekteb-i Askeriyye’ye kaydını yaptırdı. Burada Kolağası olan İsmal Hakkı Bey tarafından özgürlük düşüncesini benimsedi. Burada eğitiminin son yılında babasını kaybetti. Bundan sonra Müderris olan amcası Hacı Hasip Bey tarafından İslam İlimleri eğitimi almaya başladı. Lise hayatını Diyarbakır’da bulunan İdadi Müliye‘ye kaydını yaptırdı. Burada son sınıfta bulunduğu dönem “Padişah’ım çok yaşa” söylemek yerine “ Milletim çok yaşa” şeklinde bağırması ile hakkında soruşturma açıldı. Ayrıca bu dönem 5 yıl olan lise hayatının 7 yıla çıkarılması üzerine okuldan ayrılmak zorunda kaldı. Okuldan ayrıldıktan sonra amcası ona Arapça ve Farca dersleri vermeye başlayınca Ziya Gökalp’ta Tasavvufla ilgilendi.

Ziya Gökalp 18 yaşına geldiğinde girdiği bunalımdan dolayı intihar girişiminde bulundu. Bu durumu atlatan Ziya Gökalp kendini eğitimine vererek kendini geliştirdi. Bu şekilde özgürlük ile ilgili ve özgürlüğe düşmanlık besleyenlere karşı pek çok şiir yazarak yayınladı. Ziya Gökalp eğitime olan tutkusu ve okuma arzusunu asla kaybetmedi. Bu yüzden Askeri Lisede okuyan kardeşi sayesinde İstanbul’a gelen Ziya Gökalp Devlet okulu olan Baytar Mektebine kayıt yaptırdı. Baytar  Mektebinde olduğu dönem, ülkedeki özgürlük hareketlerine karışmış ve pek çok insanla tanışma fırsatı bulmuştur. Burada İshak Sükuti ve İbrahim Temo ile görüşmeler yaparak Jön Türkler’in etkisi altında kaldı.

Etkisi altına girdiği düşünce ile İttihat ve Terakki Cemiyeti ne katılan Ziya Gökalp ” Yasak olan yayınları okumak ve muhalif derneklere üyelikten 1898 yılında tutuklanarak 1 yıl cezaevinde kaldı. Hükümlülüğünün ardından Diyarbakır’a sürgün gönderilen Ziya Gökalp burada Tarih, Felsefe ve Siyaset eğitimi aldı. O dönem Diyarbakır’da bulunan Hamidiye Alaylarının başında bulunan ve adı soygun ve baskın olaylarına karışan İbrahim Paşa aleyhine halkı bilinçlendirip onları bu haksızlık karşısında eylem yapmaları konusunda örgütledi. Bir diğer yandan o dönem Avrupa ve Asya arasındaki haberleşmenin bağlantı noktası olan Diyarbakır’da bulunan telgraf hattının kesilmesi yabancı ülkelerinde buraya baskı yapmasına neden olmuştur. Bu konunun incelenmesi için İstanbul’dan Diyarbakır’a gönderilen kurul Hamidiye Alaylarının burada yapmış olduğu yolsuzluklara son vermesini sağlasa da yeni olaylar yaşanması üzerine Ziya ve arkadaşları halkı tekrar örgütleyerek telgrafhaneyi işgal etti. 11 günlük bu işgal halkın başarısı ile sonuçlanmış İbrahim Paşa ve alayı bölgeden uzaklaştırılmıştır.

imagesO dönem ülkede olan karışıklıklardan dolayı ülkede ilan edilen II. Meşrutiyetten sonra İttihat ve Terakki‘nin ülke yönetimine geçmesi ile Ziya Gökalp İttihat ve Terakki’nin Diyarbakır şubesini kurup burada temsilci oldu. Burada sadece bununla yetinmeyip Peyman gazetesini çıkaran Ziya Gökalp 1910’da kurulmasında emeği olan İttihat ve Terakki İdadisi’nde Sosyoloji derslerini de vermeye başladı. Sosyoloji dersleri verdiği dönemlerde Genç Kalemler Dergisi’ni de çıkaran Ziya Gökalp 1912 seçimlerinde Diyarbakır’da Milletvekili seçilerek Mebusan Meclisi’ne katılmasının ardından İstanbul’a taşınmak zorunda kaldı. İstanbul’a geldiğinde Türk Ocaklarının kurulmasında öncülük etti. Türk Ocaklarının yayın organı olan Türk Yurdu, Halka Doğru, İslam Mecmuası ve Yeni Mecmua gibi yayın organlarına yazılar yazdı.

20. yy. başlarında dünyada yaşanan olaylardan ve ülkelerin birbirleri arasındaki rakebetten sonra çıkan I. Dünya savaşına Osmanlı Devletinin katılması ve bu savaştan mağlubiyetle ayrılmasının ardından kapatılan Mebusan Meclisinin ardından tüm milletvekillerinin görevleri alındı. Görevlerine son verilen birçok milletvekili bu dönem tutuklanarak sürgüne yollandı. Ziya Göklap’ta 1919’da İngilizler tarafından tutuklanarak Malta’ya sürgüne gönderilmiştir. Sürgün dönemi ailesi ile yazıştığı mektuplar daha sonra Malta Mektupları adı altında kitap haline gelmiştir. Sürgün hayatından sonra Diyarbakır’a gelen Ziya Gökalp burada Küçük Mecmua gazetesini çıkarıp halkı milli mücadele konusunda bilinçlendirdi. 1923’te Diyarbakır’da milletvekili seçilen Ziya Gökalp Maarif Vekaleti Telif ve Tercüme Heyeti Başkanlığına atanınca Ankara’ya gitti. Ankara’ya geldiği dönem Türkçülüğün Esasları adlı eseri yayınlandı.  Ziya Gökalp, 1924’te yaşadığı rahatsızlıktan sonra İstanbul’a dinlenmeye çekildiği dönem 25 Ekim 1924’te vefat etti. Ziya Gökalp, Fatih’te bulunan II. Mahmut Türbesi’nin yanına defnedildi.

Ziya Gökalp’in Eserleri;

  • Limni ve Malta Mektupları
  • Kızıl Elma (1914)
  • Türkleşmek, İslâmlaşmak, Muasırlaşmak (1929)
  • Yeni Hayat (1930)
  • Altın Işık (1927)
  • Türk Töresi (1923)
  • Doğru Yol (1923)
  • Türkçülüğün Esasları (1923) : Eserin ilk baskısı Osmanlı alfabesiyle yayınlanmıştır.
  • Türk Medeniyet Tarihi (1926, ölümünden sonra)
  • Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler (ölümünden sonra)
  • Altın Destan
  • Üç Cereyan
  • Hars ve Medeniyet
  • Kuğular
  • Felsefe Dersleri (2006), Çizgi Kitabevi, Konya

Kaynak: wikipedia