Fuzuli Kimdir?

Herhangi bir sebeple okulda veya arkadaşlar arasında otururken adını bilmesek dahi herhangi bir nedenle bir sözünü veya gazelinden bir kısım duyarız. Pek çok insan hayatı hakkında bilgi sahibi olmadan sözlerini kullanmaktadır. Fuzuli kimdir? diye soran arkadaşlarımıza Fuzuli’nin hayatına dair bilgiler derleyip sizlere sunmak istedir.

Fuzuli Kimdir?

Türk Divan şiirlerinin önemli isimlerindendir. Fuzuli’nin asıl adı Mehmet Bin Süleyman’dır. Fuzuli’nin Türk boylarından Bayat Boyundan olduğu söylenilmektedir. Ayrıca Fuzuli yazdığı şiirlerle Türk şiirinde önemli bir etkiye sahiptir.

Fuzuli Hayatı?

fuzuli-1-728Türk geleneklerine bakıldığında hayatlarının büyük bir çoğunluğunu göçebe olarak yaşadıkları ortaya çıkmaktadır. Fuzuli’nin ailesi de göçebe hayatı bıraktığı zaman Irak bölgesine yerleşmiştir. Fuzuli her ne kadar kesin bilgiler olmasa da Akkoyunlular döneminde Kerkük’e bağlı Kale semtinde doğduğu söylenilmektedir. Fuzuli eğitime ilk olarak müftü olan babasından ders alarak başlamış daha sonra Rahmetullah adında bir öğretmen ile bu eğitimini daha da ilerletmiştir. Fuzuli’nin eğitim hayatı ile bilgiler bu kadar bilinmekte sonrasında nasıl bir eğitim aldığı ile ilgili bir bilgi bulunmamaktadır. Fuzuli’nin eserlerine bakıldığında dil alanında ve İslam’ı bilimler hakkında iyi bir eğitim aldığı söylenebilir. Fuzuli’nin sadece bu kadarı ile değil Astronomi hakkında da eğitim aldığını Su Kasidesi’nin 2. beyitinden de anlaşılmaktadır.

Fuzuli dönemin Divan şairlerinden  sade bir dille eser yazmıştır. Bu yüzden dönemin Türkçe’sine göre sade ve anlaşılır bir dil kullanmıştır. Deyimlerinde daha çok halk deyişlerini kullanmıştır. Fuzuli bedensel ve dünyevi düşüncelerden çok Tasavvufi aşk, Ehl-i Beyt’e duyduğu özlem, ayrılığı eserlerine konu etmiştir. Fuzuli duygu ve düşünce yapısını içtenlikle ve lirik şeklinde ifade etmiştir. Bu özelliği ile karşılaştırılma yapılabileceği tek insanın Yunus Emre olduğu apaçık ortaya çıkmaktadır. Fuzuli’nin Kerbela’da 1556 yılında halk içinde yaygın olan bir salgından veya kolera veya veba hastalığından öldüğü söylenmektedir.

Fuzuli Edebi Kişiliği 

Fuzuli aldığı eğitim ile eserlerine bakıldığında, Özlem, Izdırap, Aşk, Zevk ve Zenginliklerin boşluğunu Ölüm düşüncesini ise olağanüstü bir lirizm ve sanat ile dile getirmiştir. Eserleri incelen Fuzuli, Ehl-i Beyt aşığı, Tasavvuf aşkı ile yanıp tutuşan biri olduğu net bir şekilde ortaya çıkmaktadır.

Fuzuli Eserleri

Fuzuli üç dilde eser vermiştir. Bunlar Azerice, Farsça ve Arapça’dır. Eserlerine baktığımızda ise şu şekilde sıralayabiliriz.

Türkçe Manzum Eserler:

  • Divan
  • Beng-ü Bade
  • Leyla ile Mecnun
  • Risale-i Muammeyat
  • 40 Hadis
  • Su Kasidesi
  • Ali Divan-i
  • Şikayetname

Türkçe Mensur Eserleri:

  • Hadikatü’s Süeda
  • Mektuplar

Farsça Manzum Eserleri:

  • Divan
  • Enis’ül-Kalb
  • Heft Cam
  • Resale-e Muammeyat
  • Sehhat o Maraz

Farsça Mensur Eserleri

  • Rind ü Zahid
  • Risale-i Muamma

Fuzuli Sözleri: 

Söylesem tesiri yok, sussam gönül râzı değil.Aşk imiş her ne var âlemde.
Mey biter saki kalır. Her renk solar haki kalır. İlim insanın cehlini alsa da, hamurunda varsa eşeklik; baki kalır.
Cana tamah etme can elbet geçicidir.
Mende Mecnun’dan füzun aşıklık istidadı var, Aşık-ı sadık menem, Mecnun’un ancak adı var.
Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib Kılma derman kim helakim zehri dermanındadır.
Tanrım, aşk belasıyla beni tanıştır/bir an bile aşk belasından uzak tutma beni
Vuslat olunca ayrılıktan korkmak gerek…
Bana, ne gönül ateşinden başka kimse yanar, Ne de tan yelinden başka kimse kapımı açar.

Fuzuli Su Kasidesi:

Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su
Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su

(Ey göz! Gönlümdeki (içimdeki) ateşlere göz yaşımdan
su saçma ki, bu kadar (çok) tutuşan ateşlere su fayda
vermez.)

Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem
Yâ muhît olmış gözümden günbed-i devvâra su

(Şu dönen gök kubbenin rengi su rengi midir; yoksa
gözümden akan sular, göz yaşları mı şu dönen gök
kubbeyi kaplamıştır, bilemem..)

 

. . .